Obrona przed dronami wykracza poza systemy automoniczne
Miasta i infrastruktura krytyczna nie są już narażone wyłącznie na bezpośrednie, konwencjonalne zagrożenia. Coraz częściej poddawane są one próbie poprzez zakłócenia w funkcjonowaniu systemów energetycznych, komunikacyjnych, logistycznych oraz struktur dowodzenia – często bez wyraźnie wyznaczonej linii frontu.
Bezzałogowe statki powietrzne stanowią część tej zmiany. Chociaż mogą one atakować cele fizyczne, ich rosnący wpływ polega na tym, jak zakłócają działanie systemów zapewniających funkcjonowanie infrastruktury.
Nie jest to zmiana teoretyczna. W rzeczywistości kształtuje ją w czasie rzeczywistym działalność firm operujących w strefach aktywnych konfliktów, gdzie technologie są wdrażane, testowane i dostosowywane pod wpływem ciągłej presji. Jedną z nich jest Kvertus, ukraiński producent systemów wywiadu sygnałowego (SIGINT) i systemów walki elektronicznej, z których rozwiązań korzystają obecnie Siły Zbrojne Ukrainy.
Podczas zbliżających się targów Evertiq Expo Kraków, które odbędą się 7 maja, dyrektor generalny Kvertus, Jarosław Filimonow, omówi ewoluujący krajobraz w swojej prezentacji zatytułowanej „Ochrona miast i infrastruktury krytycznej przed bezzałogowymi statkami powietrznymi: jak zbudować nowoczesną architekturę obronną”. Jego uwagę skupia nie tyle na poszczególnych narzędziach, co na szerszym zagadnieniu: jak projektować systemy, które będą działać pomimo ciągłych zmian samego zagrożenia.
Istotą wyzwania jest rosnąca rozbieżność między tradycyjnym sposobem projektowania systemów ochronnych a obecnym charakterem zagrożeń.
Współczesne zagrożenia związane z bezzałogowymi statkami powietrznymi nie są stałe. Zmieniają częstotliwości, modyfikują protokoły i dostosowują swoje zachowanie w sposób, który sprawia, że stałe konfiguracje szybko stają się przestarzałe. W tym środowisku idea gotowego produktu o długiej żywotności staje się nieaktualna.
„Dzisiejsze projektowanie nie polega już na tworzeniu produktu końcowego, który ma służyć przez lata, ale na utrzymywaniu ciągłego cyklu aktualizacji” – mówi Filimonov.
Ta zmiana ma swoje natychmiastowe konsekwencje. Systemy, których nie da się szybko zaktualizować – lub które opierają się na stałych założeniach dotyczących działania zagrożenia – narażone są na ryzyko utraty skuteczności wkrótce po wdrożeniu.
Ograniczenia systemów autonomicznych
Mimo to wiele istniejących rozwiązań zabezpieczających nadal opiera się na architekturach fragmentarycznych. Wykrywanie, analiza i reagowanie są często realizowane przez odrębne podsystemy, z których każdy działa w ograniczonym zakresie koordynacji.
Pojedynczo te komponenty mogą działać dobrze. Razem powodują opóźnienia, tworzą martwe punkty, a w niektórych przypadkach wzajemnie się zakłócają.
„Kiedy każdy system działa oddzielnie, bez wspólnej logiki sterowania, powoduje to nie tylko luki w ochronie, ale także ryzyko wzajemnych zakłóceń” – wyjaśnia Filimonov.
To, co kiedyś było łatwym do opanowania ograniczeniem, stało się poważną słabością. W szybko zmieniającym się środowisku zagrożeń fragmentacja znacząco zmniejsza skuteczność.
Odpowiedzią na to jest odejście od samodzielnych środków zaradczych na rzecz zintegrowanych architektur obronnych.
Zamiast izolowanych narzędzi, nacisk kładzie się na połączone systemy, które działają w ramach wspólnej struktury sterowania, koordynują reakcje w czasie rzeczywistym, otrzymują ciągłe aktualizacje oprogramowania i mogą się skalować bez proporcjonalnego wzrostu liczby personelu.
„Nacisk przenosi się obecnie na ekosystemy – połączone rozwiązania działające w ramach ujednoliconych struktur kontrolnych” – mówi Filimonov.
Oznacza to głębszą zmianę w samym definiowaniu problemu. Ochrona infrastruktury przed bezzałogowymi statkami powietrznymi (UAV) nie polega już tylko na wykrywaniu lub neutralizowaniu pojedynczych zagrożeń. Chodzi o utrzymywanie ciągłej świadomości, przetwarzanie dużych ilości danych sygnałowych oraz koordynowanie reakcji na wielu poziomach.
Technologie takie jak SIGINT, pasywne wykrywanie RF i klasyfikacja sygnałów nie są już elementami pomocniczymi. Stanowią one kręgosłup systemu.
Wojna jako środowisko programistyczne
Nigdzie ta zmiana nie jest bardziej widoczna niż na Ukrainie. Systemy, które kiedyś były opracowywane i testowane w kontrolowanych warunkach, są teraz narażone na ciągłą adaptację w rzeczywistym świecie. Przeciwnicy modyfikują oprogramowanie sprzętowe, zmieniają częstotliwości i dostosowują taktykę niemal w czasie rzeczywistym, skracając cykle rozwoju z lat do tygodni.
„Linia frontu stała się częścią cyklu rozwoju” – mówi Filimonov. „Nie tylko testuje rozwiązania – zmusza je do ewolucji”.
Środowisko to pozostawia niewiele miejsca na statyczne założenia projektowe. Systemy muszą być budowane tak, aby nieustannie się dostosowywały, w przeciwnym razie grozi im, że staną się przestarzałe niemal natychmiast po wdrożeniu.
Poza polem bitwy
W miarę jak miasta i infrastruktura stają się coraz bardziej połączone, wyzwania te wykraczają poza kontekst wojskowy. Systemy cywilne są coraz bardziej narażone na te same zjawiska: złożone zależności, zmieniające się słabe punkty i potrzebę skoordynowanej ochrony.
W tym kontekście głównym wyzwaniem nie jest już sama technologia, lecz architektura.
Skuteczna obrona zależy od tego, jak dobrze systemy są zintegrowane, jak szybko można je aktualizować i jak niezawodnie mogą współpracować w zmieniających się warunkach.
Wojna w wydaniu elektronicznym, niegdyś postrzegana jako zbiór zdolności wspierających, teraz staje się podstawową warstwą tej architektury – szczególnie w przeciwdziałaniu dużym ilościom niedrogich zagrożeń powietrznych.
Prezentacja, którą Filimonov przedstawi w Krakowie podkreśla tę właśnie zmianę. Zamiast skupiać się na poszczególnych technologiach, poruszy kwestię tego, w jaki sposób muszą być one łączone, zarządzane i stale dostosowywane w ramach ujednoliconego systemu.
