B+R w Szwajcarii: struktura, skala i rola elektroniki

W oczekiwaniu na Evertiq Expo Zurich, 23 kwietnia

W przeciwieństwie do krajów, w których elektronika lub ICT definiują narrację przemysłową, system innowacji w Szwajcarii kształtowany jest przede wszystkim przez przemysł farmaceutyczny, nauki o życiu, precyzyjną produkcję oraz usługi finansowe. Elektronika pełni tu inną rolę: jest mniej widoczna, rzadko omawiana jako samodzielny sektor, lecz głęboko osadzona w przemysłowych łańcuchach wartości.

W jednej z ostatnich analiz Evertiq przyjrzał się krajom dominującym w globalnych wydatkach na badania i rozwój. Obraz był jednoznaczny: globalną mapę kształtują przede wszystkim Stany Zjednoczone i Chiny. Świat jednak nie kończy się na tych dwóch gigantach. Globalny krajobraz B+R jest znacznie szerszy i współtworzony również przez państwa średniej wielkości oraz mniejsze, z których każde wnosi własny wkład do całego ekosystemu. Na tym tle Szwajcaria jawi się jako szczególnie interesujący przypadek. Z okazji Evertiq Expo w Zurychu postanowiliśmy poddać ten kraj bliższej analizie. Czy jego wewnętrzna struktura rzeczywiście tak bardzo różni się od struktur innych państw europejskich?

W Global Innovation Index 2025 Szwajcaria ponownie zajęła pierwsze miejsce na świecie, co odzwierciedla nie tylko ogólną wydajność innowacyjną kraju, lecz także skalę i strukturę jego systemu B+R. W 2023 roku całkowite wydatki na badania i rozwój osiągnęły poziom 25,9 mld CHF, przy czym przedsiębiorstwa odpowiadały za około 69% aktywności B+R, a szkolnictwo wyższe za kolejne 28%. Około 150 tys. osób było zatrudnionych na stanowiskach związanych z B+R. Same wydatki przedsiębiorstw na B+R wyniosły około 18 mld CHF, przy czym sektor farmaceutyczny pozostał największym pojedynczym inwestorem. W ujęciu względnym firmowe wydatki na B+R w Szwajcarii przekraczają 2% PKB, plasując kraj w gronie najbardziej intensywnych badawczo-rozwojowo gospodarek Europy. Siła ta jest jednak silnie skoncentrowana: krajobraz innowacji zdominowany jest przez nauki o życiu, precyzyjną produkcję oraz zaawansowane technologie przemysłowe, podczas gdy elektronika rzadko występuje jako wiodący sektor sam w sobie. Zamiast tego funkcjonuje głównie jako warstwa umożliwiająca, osadzona w badawczych i przemysłowych łańcuchach wartości, nie kształtując głównej narracji o szwajcarskiej innowacyjności.

System B+R napędzany przez sektor prywatny

Jedną z kluczowych cech szwajcarskiego systemu B+R jest dominująca rola sektora prywatnego. Przedsiębiorstwa odpowiadają za blisko 70% całkowitych wydatków na badania i rozwój, co plasuje Szwajcarię wśród najbardziej prywatnie napędzanych systemów badawczych w Europie. Aktywność B+R jest zatem ściśle powiązana z produkcją przemysłową oraz strategiami technologicznymi firm, a w mniejszym stopniu z dużymi programami krajowymi czy scentralizowanymi inicjatywami publicznymi.

Struktura ta znajduje odzwierciedlenie w składzie przemysłu. Przemysł maszynowy, elektryczny i metalowy — powszechnie określany jako sektor MEM — zatrudnia około 325 tys. osób i odpowiada za blisko jedną trzecią eksportu przemysłowego Szwajcarii. Jest on również jednym z głównych odbiorców prywatnych nakładów na B+R, co wzmacnia ścisły związek między badaniami stosowanymi, inżynierią a innowacją zorientowaną na produkcję. W tym środowisku znaczna część szwajcarskich badań stosowanych realizowana jest na styku inżynierii mechanicznej, elektroniki oraz integracji systemów.

Dla elektroniki model ten ma jasne konsekwencje. B+R prowadzone przez przedsiębiorstwa priorytetowo traktuje technologie, które można bezpośrednio integrować z produktami i systemami produkcyjnymi. Nacisk kładziony jest na niezawodność, precyzję oraz długoterminową wydajność, a nie na szybkie, konsumencko napędzane cykle rozwoju. Jest to spójne z szerszym profilem przemysłowym Szwajcarii, w którym tworzenie wartości opiera się na wyspecjalizowanych, wysokiej jakości systemach, a nie na produkcji wielkoseryjnej.

Elektronika jako technologia bazowa

W Szwajcarii elektronika rzadko postrzegana jest jako samodzielna branża. Zamiast tego pełni przede wszystkim funkcję technologii umożliwiającej, wspierającej automatyzację, maszyny, logistykę, technologie budynkowe oraz aparaturę laboratoryjną. Zaawansowane ekosystemy produkcyjne w dużym stopniu opierają się na elektronice wbudowanej, systemach sterowania, czujnikach oraz przemysłowych platformach ICT. W efekcie elektronika obecna jest w wielu obszarach gospodarki, często jednak w sposób pośredni.

Takie pozycjonowanie pomaga wyjaśnić, dlaczego elektronika — mimo swojego systemowego znaczenia — rzadko pojawia się wyraźnie w krajowych narracjach innowacyjnych. Działalność elektroniczna w Szwajcarii jest zazwyczaj osadzona w szerszych strukturach przemysłowych, a nie zorganizowana wokół samodzielnych rynków konsumenckich czy pionowo zintegrowanych „czempionów” elektroniki.

Elektronika przemysłowa w praktyce

Rola elektroniki staje się bardziej widoczna, gdy przyjrzymy się konkretnym segmentom przemysłu i firmom. W automatyce przemysłowej i mechatronice przedsiębiorstwa takie jak Stäubli rozwijają systemy robotyczne oraz złącza, łączące inżynierię mechaniczną z zaawansowaną elektroniką sterującą. Phoenix Mecano natomiast działa globalnie w obszarze komponentów przemysłowych, obudów elektronicznych oraz rozwiązań systemowych, które stanowią fundament architektur automatyki i sterowania wykorzystywanych w wielu sektorach przemysłu.

W obszarze automatyzacji logistyki Swisslog stanowi z kolei przykład praktycznego współdziałania elektroniki, oprogramowania i inżynierii systemów. Zautomatyzowane rozwiązania intralogistyczne tej firmy opierają się na technologiach czujnikowych, wbudowanej elektronice sterującej oraz zintegrowanych platformach programowych — obszarach, w których trwałe inwestycje w B+R są kluczowe dla utrzymania konkurencyjności na rynkach globalnych.

Technologie czujników i pomiarów stanowią kolejny istotny filar. Firmy takie jak Kistler Group specjalizują się w wysokoprecyzyjnych systemach pomiarowych wykorzystywanych w procesach przemysłowych, testach motoryzacyjnych oraz zastosowaniach medycznych. Kistler przeznacza znaczną część swoich przychodów na B+R i posiada kilkaset aktywnych patentów, co pokazuje, że innowacje oparte na elektronice są w Szwajcarii zakorzenione przede wszystkim w wysokowartościowych niszach przemysłowych, a nie w produktach masowych.

Krajobraz ten dodatkowo poszerzają technologie mikrosystemowe i MEMS. Szwajcaria posiada skoncentrowany ekosystem firm działających w obszarze mikroskalowego czujnikowania, przetwarzania sygnałów oraz integracji systemów, dostarczających rozwiązania dla monitoringu przemysłowego, diagnostyki medycznej i pomiarów środowiskowych. Działalności te są wysoce wyspecjalizowane, zorientowane na eksport i ściśle powiązane z globalnymi mapami drogowymi technologii.

Niewielki rynek krajowy, globalne łańcuchy wartości

Krajowy rynek elektroniki w Szwajcarii jest ograniczony — zarówno ze względu na wielkość populacji, jak i brak wielkoskalowej produkcji elektroniki konsumenckiej. Popyt zdominowany jest przez zastosowania B2B oraz wysokowartościowe systemy przemysłowe, a nie przez produkty masowego rynku konsumenckiego. W rezultacie szwajcarskie firmy elektroniczne są silnie zintegrowane z globalnymi łańcuchami wartości, a technologie rozwijane w kraju są często włączane do większych systemów produkowanych, wdrażanych za granicą.

Taka orientacja międzynarodowa wzmacnia centralną rolę B+R. Aby pozostać konkurencyjnymi, przedsiębiorstwa muszą stale dostosowywać się do globalnych standardów, wymagań klientów oraz ram regulacyjnych. Innowacje są zatem napędzane w mniejszym stopniu skalą rynku krajowego, a w większym — głębią technologiczną, kompetencjami systemowymi oraz długoterminowymi partnerstwami przemysłowymi.

Wyraźnie odrębna konfiguracja europejska

W europejskim krajobrazie B+R Szwajcaria reprezentuje wyraźnie odrębną konfigurację intensywności badań i organizacji przemysłu. Podczas gdy średnie wydatki na B+R w Unii Europejskiej pozostają poniżej 2,3% PKB, Szwajcaria konsekwentnie przekracza poziom 3%, plasując się wśród najbardziej intensywnych badawczo-rozwojowo gospodarek Europy. Jednocześnie jej system strukturalnie różni się zarówno od dużych gospodarek przemysłowych, jak i od mniejszych modeli innowacji silniej koordynowanych przez państwo.

Warto przyjrzeć się bliżej Niemcom, które łączą bardzo wysokie bezwzględne wydatki na B+R — przekraczające 120 mld euro rocznie — z dużą skalą przemysłową i szerokim zakresem sektorowym, obejmującym m.in. motoryzację, przemysł maszynowy, elektronikę i chemię. Francja natomiast realizuje bardziej państwowo ukierunkowane podejście, z większą rolą publicznych instytucji badawczych, programów narodowych i koordynacji strategicznej. Szwajcaria, w przeciwieństwie do nich, łączy wysoką intensywność B+R z decentralizacją i autonomią przedsiębiorstw, przy czym sektor prywatny odpowiada za blisko 70% całkowitych wydatków na badania i rozwój.

Dla elektroniki takie europejskie usytuowanie ma konkretne konsekwencje. Szwajcaria oferuje bardzo sprzyjające warunki dla głębokiej specjalizacji i innowacji stosowanych, lecz zapewnia mniej ścieżek szybkiego skalowania do rynków masowych. Elektronika funkcjonuje tu w mniejszym stopniu jako sektor wiodący, a w większym jako krytyczna infrastruktura ekosystemu przemysłowego. Stanowi fundament automatyzacji, precyzyjnej produkcji i integracji systemów, dyskretnie kształtując potencjał innowacyjny, bez definiowania dominującej narracji publicznej.