Model badań i rozwoju w Finlandii oraz jego rola w przemyśle elektronicznym

Przed targami Evertiq Expo Tampere, 26 marca 2026 r.
 

Finlandia regularnie zajmuje wysokie miejsca w światowych rankingach innowacyjności, często wraz z sąsiadami z krajów nordyckich tworząc silny klaster regionalny. Jednak gdy przyjrzymy się szczegółowym danym, pojawia się bardziej zróżnicowany obraz — szczególnie istotny dla firm działających w branży elektronicznej czy zaawansowanej produkcji.

Finlandia a skandynawski krajobraz R&D

Pod względem intensywności badań i rozwoju Finlandia wyraźnie należy do europejskiej czołówki. Wydatki krajowe brutto na badania i rozwój w Finlandii wynoszą obecnie około 3,2% PKB, co plasuje ten kraj znacznie powyżej średniej UE wynoszącej około 2,3%. W wartościach bezwzględnych odpowiada to nieco poniżej 10 miliardów euro rocznie.

W Skandynawii Szwecja plasuje się wyżej, osiągając około 3,5–3,6% PKB, co przekłada się na ponad 20 miliardów rocznych wydatków na badania i rozwój ze względu na większą gospodarkę i silną bazę badawczą przedsiębiorstw. Dania działa na podobnym poziomie względnym jak Finlandia — nieco powyżej 3% PKB, czyli około 8 mld EUR rocznie. Norwegia podąża inną ścieżką, a intensywność badań i rozwoju jest bliższa 1,5–1,7% PKB, co odzwierciedla gospodarkę nadal silnie ukształtowaną przez sektory energetyczny i surowcowy, a nie szerokie systemy przemysłowych badań i rozwoju.

To porównanie pokazuje, że Finlandia ściśle konkuruje z innymi krajami skandynawskimi. Większy sektor korporacyjny Szwecji zapewnia jej większy udział w badaniach i rozwoju, podczas gdy system fiński jest bardziej zwarty i skoncentrowany.

Gospodarka o wysokiej intensywności badań i rozwoju w kontekście europejskim

Rozszerzając perspektywę poza kraje skandynawskie, Finlandia należy do niewielkiej europejskiej grupy średnich gospodarek o wysokiej intensywności badań i rozwoju. Pod względem skali gospodarczej dwoma przydatnymi punktami odniesienia są Belgia i Austria. Oba kraje odnotowują intensywność badań i rozwoju powyżej 3% PKB — w ostatnich latach około 3,3–3,4%. Ponieważ ich PKB jest porównywalny z PKB Finlandii, przekłada się to na roczne wydatki na badania i rozwój w podobnym zakresie: w Belgii około 18–19 miliardów euro, a w Austrii około 14–15 miliardów euro.

Liczby te podkreślają ważną różnicę: chociaż Finlandia jest często postrzegana jako nordycki wyjątek, w skali europejskiej plasuje się ona wśród mniejszych, ale intensywnie prowadzących badania gospodarek, które inwestują znaczne środki w tworzenie wiedzy w stosunku do swojej wielkości.

Jednak podobne wartości procentowe nie oznaczają podobnego profilu przemysłowego. System badań i rozwoju w Belgii jest silnie ukształtowany przez przemysł farmaceutyczny, biotechnologiczny i chemiczny, a kluczową rolę odgrywają duże międzynarodowe ośrodki badawczo-rozwojowe. Austria łączy zaawansowaną produkcję z silnymi tradycjami inżynierii stosowanej i gęstą siecią średnich przedsiębiorstw przemysłowych. Natomiast fiński sektor badań i rozwoju jest w większym stopniu zorientowany na technologie informacyjno-komunikacyjne, elektronikę przemysłową, technologie sensoryczne, systemy zasilania i produkcję cyfrową. Procenty mogą wydawać się podobne, ale struktura sektorowa – a tym samym implikacje dla łańcucha wartości elektroniki – znacznie się różnią.

Kto prowadzi badania i rozwój? Dlaczego ma to znaczenie?

Kolejna różnica strukturalna dotyczy tego, kto prowadzi i finansuje badania i rozwój. W Finlandii sektor biznesowy odpowiada za około dwie trzecie całkowitych wydatków na badania i rozwój, co stanowi wysoki odsetek w porównaniu z normami europejskimi. Wskazuje to, że badania są ściśle powiązane z planami technologicznymi przedsiębiorstw i cyklami rozwoju produktów, a nie koncentrują się głównie na uniwersytetach lub instytutach publicznych.

Austria wykazuje podobnie silną rolę przedsiębiorstw, podczas gdy system belgijski odzwierciedla większą obecność dużych korporacyjnych i międzynarodowych ośrodków badawczo-rozwojowych. Różnice te wpływają na to, jak łatwo badania przekładają się na zastosowania przemysłowe, jak silnie krajowe łańcuchy dostaw są zakorzenione w lokalnej działalności innowacyjnej oraz jak bezpośrednio wydatki na badania i rozwój przekładają się na możliwości inżynieryjne przedsiębiorstw.

W przypadku przemysłu elektronicznego ta struktura badań i rozwoju kierowana przez przedsiębiorstwa ma szczególne znaczenie. Sprzyja ona raczej rozwojowi stosowanemu, innowacjom na poziomie systemowym i długoterminowym platformom produktowym niż wynikom badań czysto akademickich.

Segmenty elektroniki, w których Finlandia się wyróżnia

W przypadku sektora elektroniki konfiguracja Finlandii ma namacalny i specyficzny dla danego segmentu charakter. Fiński ekosystem nie jest zdominowany przez duże marki technologii konsumenckich, ale opiera się na elektronice przemysłowej, infrastrukturalnej i profesjonalnej, gdzie długi cykl życia produktów, niezawodność systemów i ścisła współpraca inżynieryjna mają większe znaczenie niż szybka rotacja konsumentów.

Jednym z najwyraźniejszych obszarów przewagi są systemy przemysłowe i wbudowane. Fińskie firmy są głęboko zaangażowane w elektronikę sterującą, komputerowe systemy wzmocnione i platformy wbudowane stosowane w maszynach, systemach energetycznych i infrastrukturze transportowej. Jest to zgodne z szerszym profilem przemysłowym kraju, w którym zaawansowane technologie produkcyjne, automatyzacja i technologie energetyczne stanowią istotną część działalności eksportowej. W tym przypadku badania i rozwój dotyczą nie tyle przełomowych interfejsów konsumenckich, co stopniowych, ale mających duży wpływ ulepszeń w zakresie wydajności, bezpieczeństwa i zarządzania cyklem życia.

Innym ważnym segmentem są technologie wykrywania i pomiaru, często związane z monitorowaniem środowiska, kontrolą procesów przemysłowych i inteligentną infrastrukturą. Firmy takie jak Vaisala pokazują, w jaki sposób intensywne badania i rozwój wspierają rozwój własnych platform czujników i systemów opartych na danych, stosowanych na całym świecie w monitorowaniu pogody, lotnictwie i środowiskach przemysłowych. Tego rodzaju działalność znajduje się na styku elektroniki, oprogramowania i inżynierii specyficznej dla danej dziedziny i w dużym stopniu zależy od stabilnej krajowej bazy badawczo-rozwojowej.

Finlandia zachowuje również widoczną pozycję w dziedzinie energoelektroniki i systemów związanych z energią, co odzwierciedla zarówno jej bazę przemysłową, jak i nacisk regionu skandynawskiego na elektryfikację i modernizację sieci energetycznej. Elektronika wykorzystywana w przetwarzaniu energii, zarządzaniu sieciami energetycznymi i zelektryfikowanych systemach transportowych w coraz większym stopniu opiera się na zaawansowanych półprzewodnikach, systemach sterowania i niezawodnych projektach płytek drukowanych — obszarach, w których połączenie kompetencji inżynieryjnych i specjalistycznej produkcji Finlandii wspiera udział w szerszych europejskich łańcuchach wartości.

W górnej części łańcucha dostaw obecność wyspecjalizowanych zdolności produkcyjnych wzmacnia te segmenty. Produkcja płytek drukowanych w Aspocomp i produkcja płytek krzemowych w Okmetic łączą fińskie badania i rozwój nie tylko z projektowaniem i oprogramowaniem, ale także z materiałami i komponentami sprzętowymi. Zdolności te są szczególnie istotne w kontekście ponownej oceny przez europejski przemysł odporności łańcucha dostaw w zakresie kluczowych komponentów, takich jak zaawansowane podłoża, urządzenia RF i półprzewodniki mocy.

Dostawcy EMS, tacy jak Scanfil i Incap, stanowią odpowiednik tej bazy upstream w segmencie downstream. Ich rola w prototypowaniu, industrializacji i produkcji seryjnej dla wymagających sektorów — w tym medycznego, automatyki przemysłowej i infrastruktury — pokazuje, w jaki sposób fiński rynek elektroniczny łączy środowiska badawczo-rozwojowe z produktami końcowymi, które można wytwarzać i certyfikować. W tym sensie siła kraju leży nie tyle w izolowanych przełomach technologicznych, ile w integracji systemów w całym łańcuchu wartości elektroniki.

Podsumowując, segmenty te sugerują, że profil elektroniczny Finlandii opiera się na przemysłowym IoT, systemach wykrywania, zasilania i sterowania oraz wysoce niezawodnych platformach wbudowanych. Różni się to od krajów, w których intensywność badań i rozwoju koncentruje się głównie na farmaceutykach, konsumenckich usługach cyfrowych lub masowej produkcji samochodów. Model fiński ma węższy zakres, ale jest głęboko wyspecjalizowany technicznie, a badania i rozwój są ściśle powiązane z sektorami, w których elektronika pełni funkcję infrastruktury wspomagającej, a nie spektakularnego produktu dla użytkownika końcowego.

Intensywność badań i rozwoju oraz struktura dialogu branżowego

Te cechy strukturalne kształtują rodzaje kwestii, które wielokrotnie pojawiają się w regionalnym dialogu branżowym: jak skutecznie wydatki przedsiębiorstw na badania i rozwój przekładają się na skalowalne produkty, w jaki sposób krajowa infrastruktura badawcza wspiera średnich producentów oraz jak można utrzymać wyspecjalizowane europejskie zdolności produkcyjne w globalnie rozproszonych łańcuchach dostaw.

Dane dotyczące Finlandii, zestawione z danymi dotyczącymi Szwecji, Danii, Belgii i Austrii, pokazują, że wysoka intensywność badań i rozwoju nie gwarantuje jednolitych wyników przemysłowych, ale stwarza warunki wstępne dla trwałego rozwoju technologicznego. Zrozumienie tych różnic pomaga wyjaśnić, dlaczego nordycki i szerszy europejski krajobraz elektroniczny najlepiej postrzegać nie jako jeden model innowacji, ale jako zestaw ściśle powiązanych, ale strukturalnie odrębnych systemów.

To właśnie w tym szerszym kontekście technologicznym i przemysłowym warto odwiedzić targi Evertiq Expo w Tampere. Wydarzenie świetnie odzwierciedla cały ekosystem: jest miejscem spotkań, gdzie pytania dotyczące intensywności badań i rozwoju, skalowania przemysłowego, odporności łańcucha dostaw i badań stosowanych wielokrotnie pojawiają się w praktycznych dyskusjach na poziomie przedsiębiorstw. Na rynku takim jak Finlandia — nasyconym badaniami, zorientowanym na eksport i opartym na elektronice przemysłowej — rozmowy te dotyczą mniej abstrakcyjnego pozycjonowania innowacji, a bardziej mechanizmów, które przekształcają głębię inżynierii w systemy, które można wdrożyć.